Botsende clusters van sterrenstelsels

Timo Halbesma

NB: De aangekondigde lezing "Kosmische rampen" kan deze maand niet doorgaan. In plaats daarvan nu deze lezing die oorspronkelijk dit najaar werd verwacht.

Tussen Deneb en Albireo in een van de vleugels van de Zwaan bevindt zich Cygnus A. Dit is de meest heldere radiobron in het lokale universum. Hier zien we twee radio jets die uit de kern van het actieve melkwegstelsel komen. In het centrum van het melkwegstelsel valt gas op een superzwaar zwart gat waarmee de materie en energie geleverd wordt voor de radiobron. Op de grotere lengteschaal van het cluster van sterrenstelsels zien we bovendien dat er een botsing tussen twee clusters van sterrenstelsels gaande is.

Een cluster van sterrenstelsels bestaat uit donkere materie, het gas tussen de sterrenstelsels en uiteraard de sterren en sterrenstelsels zelf. Het grootste deel van de massa zit echter helemaal niet in de sterren en sterrenstelsels. De donkere materie domineert de massa, en dus de zwaartekrachtpotentiaal. Zelfs van de zichtbare massa zit het grootste deel niet in de sterren/sterrenstelsels maar in het intracluster gas. Omdat dit gas erg heet is (van de orde 1-10 miljoen Kelvin) is dit zichtbaar in röntgenstraling.

Tijdens deze lezing zal de spreker nieuw verkregen röntgenwaarnemingen laten zien van het Cygnus cluster. Hierin zien we zowel het samenspel tussen de radiobron en het gas van het Cygnus cluster alsmede de botsing van het cluster van sterrenstelsels. We zijn met name benieuwd waarom het gas zo warm blijft, naar de effecten die de radiobron op het clustergas heeft, en naar de effecten van de botsing op het clustergas. In de waarnemingen zien we dus twee fysische processen die zich gelijktijdig afspelen.

Daarom probeert de spreker alléén de botsing in detail te begrijpen door gebruik te maken van numerieke simulaties. Het verschil tussen de waarneming en de simulaties geeft dan namelijk ook informatie over het samenspel tussen de radiobron en het clustergas. De resultaten van deze numerieke simulaties worden ook getoond.

Aanvang 20:00 uur
Sluiting 22:00 uur

Locatie is zoals gebruikelijk de Wethouder Verheij sporthal.